estetik
Büyüt
A. G. Baumgarten'in 1750 basımı Aesthetica kitabının kapağı 

Sözlükte "estetik" ne demek?

1. Sanatsal yaratının genel yasalarıyla, sanatta ve yaşamda güzelliğin kuramsal bilimi, güzelduyu, bediiyat; kusurlu bir organı düzeltmek ya da güzelleştirmek amacıyla uygulanan yöntemler.
2. güzellik duygusuyla ilgili olan ya da güzellik duygusuna uygun olan, güzelduyusal.
3. Güzelliği ve güzelliğin insan belleğindeki ve duygularındaki etkilerini konu olarak ele alan felsefe kolu, güzelduyuestetik

Cümle içinde kullanımı

Mantık, gerçeğe ermek için akla nasıl kılavuzluk ediyorsa, estetik de güzeli bulmak için duyguya öyle yol gösterir.

Estetik kelimesinin ingilizcesi

adj. aesthetic [Brit.], esthetic, aesthetical [Brit.], esthetical, plastic, cosmetic
n. aesthetics [Brit.], esthetics
Köken: Fransızca

Estetik nedir? (Felsefe)

Felsefenin ana bölümlerinden biri. Felsefenin bu bölümü, dünyanın insan tarafından estetik düzeyde kavranmasında etkin olan genel yasal düzenlilikleri ve bu kavramanın mahiyetini araştırır.

Estetik bilgi teorisiyle ve sanat bilimleriyle olduğu kadar, bunların ötesinde birçok toplum bilimiyle de yakından ilişkilidir. İçeriği bakımından felsefi karakter taşıdığı halde, özellikle sanat bilimleriyle olan ilişkisi bakımından, çoğunlukla bağımsız bir bilim gibi ele alındığı görülür.

Estetik düzeyde kavrama denince, nesnel dünyanın insanların bilincine yansımasının özgül bir biçimi anlaşılır. Bu yansıma, bilimsel bilgide karşılaştığımız teorik düzeyde kavramadan ve diğer zihinsel -ahlaksal, hukuksal dinsel- kavramlardan farklıdır ama toplumsal yansıma sürecinin bütününün bir parçası olarak, bunlarla karşılıklı-etki içindedir. Dünyanın estetik düzeyde kavranması, onun teorik ve ahlaksal düzeyde kavranmasına sıkı sıkıya bağlıdır. Bu bağ, dünyanın estetik düzeyde kavranmasının, özümlenmesinin sonucu olan sanat yapıtlarının da birer bilgi içeriği taşımalarına ve ahlaksal-eğitsel birer değer ortaya koymalarına yol açar.

Gerçeğin estetik yoldan kavranması, insanın pratik ve zihinsel faaliyetinin bütün alanlarıyla da sıkı bir bağ içindedir. Bu kavramanın tipik yanı, insanın yeteneklerinin ve yaratıcı güçlerinin, «insanın varlık güçlerinin»,(Marks) dönüşüme uğratılmış doğa nesnelerinde ve toplumsal ilişkilerde nesneleştirilmesi, öte yandan da insan faaliyetinin evrensel karakter taşımasıdır. İnsan, yalnızca faydacılık düşüncesiyle hareket ederek, o andaki gereksinimlerini gidermek için üretim yapmayıp, aynı zamanda kendi özünü, varlığını bilgilerinin ve deneyimlerinin damgasını taşıyan öznel yaşantı dünyasını dile getirmek ve özellikle insanları ve onların davranışlarını ayrıca doğa ve toplum fenomenlerini ve olaylarını değerlendirmek için yapıtlar ortaya koyarak, «her türü, bünyesinin özelliklerine göre üretme yeteneğini kazanır. İnsan bu yüzden güzelliğin tabi olduğu yasal düzenliliklere göre de biçim verir. (Marks) Estetik düzeyde kavramanın en önemli alanı olan sanatsal üretim alanında, insan, güzelliğin yasalarına göre biçimlendirirken, güzelin ölçüsü de tarihsel olarak dönüşüme uğrar ve insan durmadan yeni tür sanat yapıtları yaratır. İnsanın yarattığı bu sanat yapıtları, aynı zamanda nesnel dünyanın özgül birer yansısıdırlar, ve büyük ölçüde duyum verilerine ve heyecan’ lara bağlıdırlar. Sanat yapıtları aynı zamanda sanatçının öznelliğinin, fikirlerinin ve duygularının, yansıtılmış ve sanatkarca canlandırılmış fenomenler karşısındaki tavrının, onları değerlendirmesinin ifadesidirler. Sanat yapıtlarının toplumsal yaşam içindeki işlevleri, alıcılarda (izleyicilerde) sanat beğenisi uyandırmak ve izleyiciyi, izleyicinin kendi nesnelliği aracılığıyla, aynı ya da benzer fikirlere, heyecanlara, değerlendirmelere götürmek, ona haz ve beğeni yoluyla ahlaksal davranışlar ve görüşler kazandırmak ve toplumsal yaşamda gerekli aktifliği ona kazandırmaktır. Ancak böylelikle, dünyanın sanat yoluyla kavranması, mükemmelliğe ulaşmış olur.

Estetiğin görevi, toplumsal pratiğin tabanı üzerinde, tarihsel olarak gelişen karmaşık, estetik özümleme sürecinin tabi olduğu genel yasaları, yani toplumsal yaşamdaki çok çeşitli estetik fenomenleri, özgül bir şekilde kavrama ve yansıtma biçimi olan sanatın genel yasalarını, gerek sanatın, gerekse gerçeğin estetik düzeyde algılanmasında etkin olan yasal düzenlilikleri, sanatsal faaliyetin yasalarını ve estetik eğitiminin ilkelerini incelemektir. Bu sorunların çözümlenmesi, yani bilimsel olarak temellendirilmiş bir estetiğin geliştirilmesi, ilk kez tarihsel maddecilik temeli üzerinde, onun çerçevesi içinde olanaklı olmuştur. Özellikle Marksçı-Leninci bilgi teorisi ve maddeci tarih anlayışı, bilimsel estetiğin vazgeçilmez önkoşullarıdır.

Estetik kavramı ilk kez 18. Yüzyılda Baumgarten tarafından ortaya atılmıştır ancak estetik, içeriği bakımından daha ilkçağ felsefesinde ortaya çıkmış ve bu alanda birbiriyle taban tabana karşıt iki tavır, yani maddeci ve idealist yönelimler belirmişti. İlkçağ Yunan felsefesinde idealist bir estetiğin baş temsilcisi Platon’ du. Buna karşılık Aristo’ nun estetiğinde apaçık maddeci eğilimlere rastlanır.

Maddeci estetiğin geliştirilmesinde Diderot’ nun katkısı büyüktür. Aynı şekilde sanatın toplumsal yaşamla bağıntısını ve halkın sanat yaratılarıyla ilişkisini ele alan Lessing, Herder ve Goethe’ nin çalışmaları da estetiğin gelişmesini sağlamıştır. Kant tarafından geliştirilen estetik ise, Kant’ m bilgi teorisinin ayrılmaz bir parçası olup, öznel idealist karakter taşır.

Marks-öncesi idealist estetik, estetiği sanatın felsefesi olarak belirleyen Hegel’in felsefesinde doruk noktasına ulaştı. He gel, sanatı, «Ruh» un (Geist) kendi bilgisini edinme, kendisinin bilincine varma çabasının alt basamağı olarak anlıyordu Hegel’ e göre sanatın içeriği, dinin ve felsefenin içeriğinin aynısıydı ve tıpkı bunlar gibi, ide’ nin gelişme basamaklarından birini temsil ediyordu. Burada önemli olan, Hegel’ in daha o zaman, sanatı, insanı nesneleştirmenin bir basamağı olarak kavramasıydı böylelikle Marksçı estetiğin temel görüşlerinden biri ortaya konmuş oluyordu.

Rus devrimci demokratları Belinski, Çernişevski ve Dobroliyubov, Hegel estetiğinin idealist sınırlarını aşmış, bu estetiğin kazanımlarını koruyarak, onu maddeci temel üstünde geliştirmişlerdir böylece Marksçı felsefeye ve estetiğe çok yaklaşan görüşler ortaya atmışlardır.